Co znajdziesz w artykule?
Zaczynasz z konkretnym celem. Chcesz coś zmienić w swoim życiu, rozwinąć się zawodowo, poprawić relacje, wzmocnić pewność siebie, uporządkować emocje. Decydujesz się na proces, np. indywidualny trening, pracę z mentorem czy terapię. Inwestujesz czas, pieniądze i swoją energię. Pierwsze 2-3 spotkania dają nadzieję. Czujesz motywację, widzisz pierwsze efekty, pojawia się entuzjazm. Ale… po kilku tygodniach coś się zaczyna zmieniać. Przestajesz być „ciekawa” siebie, przestajesz odrabiać zadania. Zaczynasz odwoływać spotkania. Przeciągasz odpowiedzi, tłumaczysz się brakiem czasu, innymi ważniejszymi sprawami, nadmiarem pracy, rodziną, zmęczeniem, itd… Ba, nawet zaczynasz podważać kompetencje trenera, mentora i doszukujesz się luk w jego specjalizacji.
W końcu znikasz. Przerywasz proces, nie kontynuujesz. Czasem bez słowa.
Ten schemat powtarza się u bardzo wielu osób. Znam go doskonale! I nie chodzi o brak motywacji, lenistwo, nadmiar pracy czy „niedojrzałość”. Najczęściej chodzi o konkretne mechanizmy psychologiczne, które uruchamiają się w momencie, gdy zaczynasz realnie się zmieniać. Czasem nawet nieświadomie.
Czytaj dalej, a pokaże Ci dokładnie, dlaczego ludzie przerywają proces zmiany, nawet jeśli bardzo jej chcą. Poznasz 13 rzeczywistych mechanizmów, które blokują Twój potencjał, zatrzymują Twój rozwój oraz wyjaśnię Ci jak je rozpoznać i jak się im nie poddać. Artykuł ten, jest oparty na moich doświadczeniach z pracy mentorskiej i trenerskiej oraz na aktualnych badaniach psychologicznych i neurobiologicznych.
Jeśli kiedykolwiek przerwałaś coś, co było dla Ciebie ważne lub nie wiesz dlaczego nie osiągnęłaś kolejnego celu, co ten tekst pomoże Ci zrozumieć, co i dlaczego tak się stało! I co możesz zrobić, by kolejnym razem doprowadzić sprawy do końca.
DLACZEGO ODPUSZCZASZ, MIMO CHĘCI ZMIANY I ROZWOJU?
Wielokrotnie, w mojej pracy z ludźmi spotykam się z sytuacją, gdy po kilku spotkaniach nagle szukają wymówek, a nawet znikają z agendy. Nie dlatego, że zabrakło im chęci, ale nie radzą sobie z działającymi w nich mechanizmami, które skutecznie blokują potencjał, rozwój i postęp.
Badania psychologiczne i neurobiologiczne jasno pokazują, że odpuszczanie to efekt nie słabości, lecz ochrony psychiki przed wykonaniem kolejnego kroku, nadmiernym stresem i niepewnością.
Co więcej, zmiana wymaga wyjścia poza strefę komfortu. To naturalne, że nasz mózg woli unikać nieznanych terenów, ryzyka i bólu. A komfortowe, choć niewystarczające, schematy są dla niego bezpieczne. To tzw. mechanizmy obronne ego, czyli sposób na ochronę przed nieznanym, opisany w klasycznych teoriach psychologicznych, które wciąż są aktualne i potwierdzone współczesnymi badaniami. Dostrzegam je u wielu, bardzo wielu osób, które rozpoczynają ze mną współpracę!
Dostrzegam też ogromny wpływ otoczenia. Opinie znajomych, rodziny czy współpracowników, którzy sami nie realizują ambitnych celów i często nieświadomie podważają Twoje działania. Nierzadko dostosowujesz się do tych społecznych norm, bo boisz się izolacji lub nietolerancji w grupie znajomych, czy chcesz się przypodobać koleżance, z która na co dzień plotkujesz.
Dodatkowo, brak dyscypliny i umiejętności zarządzania sobą w czasie są realnymi barierami. Do tego najciężej się przyznać, zwłaszcza osobo, które opowiadają o sobie jako o osobach ambitnych, zapracowanych, lubiących sięgać po nowe projekty i być zaangażowanymi. A ja, obserwując to z boku, często to widzę inaczej! Nawet najlepiej zaplanowany rozwój i wyznaczony cel, można zatrzymać przez brak skutecznego planu dnia czy odpowiednich nawyków. To problem, z którym spotykam się w codziennej pracy. Tak, wierzę, że ludzie chcą, ale widzę też, że nie potrafią zorganizować swojego kalendarza tak, by zrobić przestrzeń na rozwój, na postęp i na pracę, która musi być wykonana, aby iść dalej!
Odpuszczanie, rezygnacaja to nie porażka charakteru, lecz często wynik działania konkretnych, złożonych mechanizmów, które warto znać.
18 MECHANIZMÓW, PRZEZ KTÓRE PRZERYWASZ W POŁOWIE DROGI
Czasem nawet nie zauważasz, kiedy zaczyna się ten moment. Z pozoru wszystko jest okej, robisz swoje, planujesz, myślisz o tym, co dalej. Ale gdzieś po drodze zaczyna Ci się rozjeżdżać. Coraz rzadziej sięgasz po to, co miało być rutyną. Trudniej Ci się zebrać. Aż w końcu… zupełnie przestajesz. I znów jesteś w tym samym miejscu, co wcześniej, choć miało być inaczej.
To nie dlatego, że coś z Tobą nie tak. I nie dlatego, że się nie nadajesz. Prawda jest bardziej złożona — i dużo mniej oczywista. To, że odpuszczasz, ma swoje konkretne przyczyny. Niektóre są bardzo ciche, prawie niezauważalne. Inne znasz aż za dobrze, tylko nie potrafisz ich nazwać. Jeszcze inne rozgrywają się poza Twoją świadomością, w głowie, emocjach, ciele.
Wiesz już, że to, że odpuszczasz, ma swoje konkretne psychologiczne, emocjonalne i biologiczne przyczyny. Zobacz, z czym tak naprawdę się mierzysz. I dlaczego czasem to „poddanie się” jest po prostu mechanizmem przetrwania.
🟣 MECHANIZM ULGI, CZYLI CHWILOWE ODPUSZCZENIE”, KTÓRE DAJE CI FAŁSZYWE OCZUCIE KONTROLI
Znasz to uczucie, kiedy podejmujesz decyzję, by czegoś nie robić… i czujesz ulgę? Jakbyś odzyskała kontrolę nad sytuacją. Paradoksalnie, to bardzo znany i opisany mechanizm psychologiczny. W badaniach nad prokrastynacją (np. Pychyl, 2013) pokazano, że wiele osób odpuszcza nie dlatego, że im nie zależy, ale dlatego, że chcą chwilowo zmniejszyć stres, niepokój, przeciążenie poznawcze. To działa krótkoterminowo. Ale długofalowo, sabotuje Twój rozwój, zmianę i działanie.
🟣 TO NIE BRAK MOTYWACJI. TO NADMIAR EMOCJI, KTÓRYCH NIE ROZUMIESZ
Gdy jesteś przebodźcowana emocjonalnie, Twój mózg zaczyna wybierać ścieżki najprostszego oporu. W badaniach nad stresem i decyzyjnością (Baumeister, 2002; McEwen, 2017) jasno widać, że silne emocje obniżają zdolność do planowania, konsekwencji i samoregulacji. Nie odpuszczasz, bo nie masz motywacji. Odpuszczasz, bo jesteś zalana falą emocji, której nie potrafisz zatrzymać.
🟣 TWÓJ MÓZG WOLI TO, CO ZNANE – NAWET JEŚLI CIĘ „NISZCZY”
To naturalne. Mózg nie lubi wysiłku. Z biologicznego punktu widzenia ma za zadanie zapewnić Ci bezpieczeństwo, a nie rozwój. Nowe = nieznane. A nieznane = zagrożenie. W psychologii to znany mechanizm „homeostazy psychicznej”. Dlatego wracasz do starych schematów, nawet jeśli Ci nie służą. Bo przynajmniej je znasz. W teorii zachowania (Kahneman, Tversky) opisano to jako „heurytyka status quo” – skłonność do trwania przy znanym układzie, nawet jeśli jest nieskuteczny.
🟣 ZŁA NARRACJA WEWNĘTRZNA – TWÓJ MÓZG CIĘ OSZUKUJE
Jeśli w Twojej głowie wciąż słyszysz „nie dasz rady”, „znowu się nie uda”, „ktoś inny zrobi to lepiej”, to nic dziwnego, że sabotujesz swój rozwój i podcinasz osiągnięcie celów. To tzw. „negatywny dialog wewnętrzny”, czyli zjawisko dobrze opisane w psychologii poznawczej (Aaron Beck, 1976). Ten sposób myślenia zniekształca rzeczywistość i obniża Twoją skuteczność.
🟣 PERFEKCJONIZM, CZYLI „ALBO IDEALNIE, ALBO WCALE”
Perfekcjonizm nie oznacza dążenia do doskonałości. To lęk przed byciem ocenioną i porażką. Badania (Flett & Hewitt, 2002) pokazują, że osoby perfekcjonistyczne są bardziej narażone na wypalenie, lęk i unikanie działania. Odpuszczają, gdy coś nie idzie „na 100%”, bo nie tolerują własnej niedoskonałości.
🟣 SABOTAŻ WŁASY, CZYLI ROBISZ WSZYSTKO, ZEBY SIĘ NIE UDAŁO
Brzmi absurdalnie, ale to bardzo częsty mechanizm. Odraczasz działanie, komplikujesz, przesuwasz priorytety. To tzw. autosabotaż, często nieświadomy. Badania (Valerie Young, 2011) pokazują, że osoby z syndromem oszusta częściej sabotują własne działania, bo nie wierzą, że zasługują na sukces.
🟣 NISKIE POCZUCIE WŁASNEJ SKUTECZNOŚCI
To nie to samo co niska samoocena. To przekonanie, że nawet jeśli się postarasz, nie masz wpływu na efekt. Termin „self-efficacy” wprowadził Albert Bandura, a jego badania pokazują, że niskie poczucie sprawczości jest jednym z głównych predyktorów rezygnacji z działania.
🟣 BRAK SZYBKICH REZULTATÓW = SPADEK WIARY W SIEBIE I ODNIESIENIE SUKCESU
Przyzwyczajono nas do natychmiastowych efektów. Gdy ich nie ma, pojawia się frustracja. A za nią rezygnacja. Badania nad odpornością psychiczną (Angela Duckworth, 2016) pokazują, że długofalowa wytrwałość (grit) zależy od zdolności znoszenia opóźnionej gratyfikacji.
🟣 UCIECZKA W „WAŻNIEJSZE SPRAWY”, CZYLI SPRYTNA FORMA UNIKANIA
Nagle wszystko inne staje się pilniejsze – zakupy, maile, pranie. To tzw. „prokrastynacja zamaskowana”, czyli pozorne działania, które dają iluzję produktywności. Psychologicznie to forma unikania dyskomfortu związanego z konfrontacją z trudnym celem.
🟣 PRZECIĄŻENIE CELAMI – ZBYT WIELE NARAZ, ZA MOCNO, ZA SZYBKO
Ludzie ambitni często stawiają sobie zbyt duże oczekiwania. I szybko się wypalają. Badania (Sweller, 1988) pokazują, że nasz system poznawczy ma ograniczoną pojemność. Przeciążenie prowadzi do frustracji i rezygnacji.
🟣 BRAK STRUKTURY I SYSTEMU WSPARCIA
Nawet najlepszy plan nie zadziała, jeśli nie masz ram działania i ludzi wokół. Psychologia społeczna (Reis, 2000) pokazuje, że osoby mające choć jedną wspierającą osobę w rozwoju, rzadziej rezygnują. Brak struktury sprzyja chaosowi i utracie orientacji
🟣 LĘK PRZEZD SUKCESEM I JEGO KONSEKWENCJAMI
To nie pomyłka. Nie boisz się porażki, boisz się, co będzie, jeśli się uda. Bo sukces to odpowiedzialność, nowe oczekiwania, ryzyko oceny. Ten mechanizm opisała już w latach 70. Matina Horner, pokazując, że wiele kobiet nieświadomie sabotuje swój rozwój z lęku przed utratą akceptacji.
🟣 NIEZGODNOŚĆ CELU Z TWOIMI WARTOŚCIAMI
Robisz coś, co „wypada” albo „powinnaś”, a nie to, co naprawdę Cię porusza. Brak zgodności wartości (value misalignment) skutkuje spadkiem motywacji wewnętrznej. Badania Deciego i Ryana (1995) pokazują, że cele wewnętrzne (autonomia, sens) są bardziej trwałe niż zewnętrzne (uznanie, nagrody).
🟣 PRESJA SPOŁECZNA, CZYLI KIEDY ZADOWOLIĆ INNYCH, NIE SIEBIE
Dostosowujesz się do oczekiwań, by nie wypaść z grupy. Nawet jeśli Ci to szkodzi. W psychologii mówimy o „konformizmie normatywnym” (Asch, 1955). Przestajesz działać dla siebie, zaczynasz żyć według cudzych zasad. Trudno w tym wytrwać.
🟣 WEWNĘTRZNE PRZEKONANIE „I TAK NIE DAM RADY”
To jedno z tzw. „kluczowych przekonań ograniczających” (core beliefs). Zagnieżdżone głęboko, często nieuświadomione. Kiedy ono kieruje Twoimi decyzjami, odpuszczanie jest naturalną reakcją obronną.
🟣 CZEKANIE NA IDEALNY MOMENT, KTÓREGO NIGDY NIE MA
Perfekcyjny plan, idealne warunki, pełna gotowość – to iluzja. Badania nad inicjacją działania (Gollwitzer, 1999) pokazują, że działanie buduje gotowość, nie odwrotnie. Czekając, wzmacniasz pasywność.
🟣 BAGATELIZOWANIE WSKAZÓWEK MENTORA I SABOTOWANIE ZEWNĘTRZNEGO WSPARCIA
Bywa, że przychodzi taki moment, że mentee podważa autorytet trenera, mentora, specjalisty lub ignoruje jego rekomendacje. Mechanizm ten bywa efektem oporu psychologicznego (psychological reactance) lub nieuświadomionego lęku przed zmianą. Efekt? Wewnętrzne wycofanie, rozmycie procesu rozwoju i sabotowanie wsparcia, które mogłoby realnie pomóc.
🟣 WSTYD I LĘK PRZED OCENĄ – UKRYWASZ PORAŻKĘ, ZAMIAST WRÓCIĆ
Kiedy nie realizujesz planu, zamiast wrócić do procesu, zaczynasz się chować. Bo czujesz wstyd. Bo boisz się, że ktoś powie „a nie mówiłam?”. Badania Brene Brown pokazują, że wstyd jest jednym z najbardziej paraliżujących emocji i często prowadzi do rezygnacji, mimo że mogłaś po prostu… wrócić i zacząć dalej.
CO MOŻESZ Z TYM ZROBIĆ I JAK WRESZCIE WYTRWAĆ DO KOŃCA?
To właśnie tu wiele osób się zatrzymuje! Zidentyfikowanie problemu to dopiero pierwszy krok, a teraz czas zadać sobie najważniejsze pytanie – co dalej? Jak wytrwać, kiedy motywacja spada, a stare schematy wracają jak bumerang? Jak nie tylko przetrwać trudne momenty, ale rzeczywiście dokończyć to, co się zaczęło, w zgodzie ze sobą, swoim tempem i swoją prawdą?
Bazując na aktualnych badaniach z zakresu psychologii zmiany, motywacji i neurobiologii nawyków, a także na moich doświadczeniach pracy z setkami ambitnych ludzi, ale zmagających się z wewnętrznym oporem, zebrałam najskuteczniejsze strategie, które naprawdę działają – jeśli wdrożysz je z konsekwencją i zrozumieniem.
Zmieniaj tożsamość, nie tylko nawyki – James Clear w bestsellerze „Atomowe nawyki” mówi jasno: „Tożsamość to najsilniejszy motor zmiany.” Jeśli chcesz coś zmienić – przestań myśleć o działaniu jako o czymś zewnętrznym. Zacznij budować przekonanie: „Jestem osobą, która…”. Zamiast „ćwiczę jogę” – „jestem osobą, która dba o ciało”. Zamiast „uczestniczę w kursie” – „jestem osobą, która inwestuje w swój rozwój”. To drobne zmiany językowe, które tworzą trwałą zmianę psychologiczną.
Zbuduj odporność na momenty zwątpienia – Zwątpienie przyjdzie – to pewne. Dlatego musisz się na nie przygotować, jak na pogodę. Siła woli decyduje o wytrwałości, ale zdolność tworzenia strategii na „czarne scenariusze”. Zanim przyjdzie kryzys, miej na niego gotowy plan – co zrobisz, gdy poczujesz rezygnację? Komu powiesz? Do czego wrócisz? Zbudowanie „buforu emocjonalnego” to warunek trwałej zmiany.
Zastąp motywację strukturą i rytuałem – Motywacja nie działa na dłuższą metę. To, co działa, to struktura, powtarzalność, rytm, nawyk. Badania Phillippy Lally (University College London, 2009) pokazały, że nawyk buduje się średnio 66 dni, ale tylko wtedy, gdy zachowanie jest osadzone w codziennej rutynie. Dlatego nie pytaj „czy mi się chce”, tylko stwórz system, który działa niezależnie od nastroju: np. 15 minut pracy o tej samej porze, w tym samym miejscu.
Rozbij duże zmiany na mikrokroki – Jednym z najczęstszych powodów porzucania celów jest ich przytłaczający rozmiar. Psychologia behawioralna (Fogg, 2020) wskazuje, że im mniejsze i bardziej konkretne działanie, tym większe szanse na wykonanie. Zamiast „schudnę 10 kg” – „dziś dodam warzywa do obiadu”. Zamiast „napiszę książkę” – „siadam na 10 minut i piszę jeden akapit”. Mikrokroki uruchamiają mechanizm pozytywnego sprzężenia zwrotnego – i to on napędza proces.
Nie rób tego sama, szukaj wsparcia – Zmiana w samotności to najtrudniejsza forma transformacji. Badania społecznej psychologii motywacji (Ryan & Deci, 2000) pokazują, że wsparcie emocjonalne i społeczne znacząco zwiększa wytrwałość. Wybierz osoby, które będą Twoim lustrem, a nie krytykiem. Zapisz się do grupy mastermind, wejdź w mentoring, stwórz krąg wsparcia. Pamiętaj: nie chodzi tylko o to, by ktoś Cię dopingował. Chodzi o to, by nie pozwolił Ci wrócić do tego, czego już nie chcesz.
Wszystkie te elementy – tożsamość, struktura, mikrokroki, wsparcie – to nie sztuczki. To filary trwałej zmiany. Jeśli wdrożysz je z uważnością i konsekwencją – nie tylko przestaniesz odpuszczać. Zaczniesz żyć naprawdę w zgodzie ze sobą. I dojdziesz tam, gdzie naprawdę chcesz być.
WSPÓŁPRACA
Potrzebujesz profesjonalnego wsparcia w zakresie rozwoju mentalnego, osobistego czy umiejętności liderskich? Myślisz o zmianie, a nie wiesz jak i od czego zacząć? Stoisz w miejscu i boisz się zrobić kolejny? A może po prostu chcesz w końcu zacząć robić to, co od lat pozostaje tylko w sferze Twoich marzeń? Chcesz osiągać niezwykłe cele? Nie czekaj – weź życie w swoje ręce!
Zapraszam do współpracy!
Pracuję w biznesie, sporcie, modelingu, z ludźmi mediów, estrady… i nie tylko. Jestem Certyfikowaną Trenerką Mentalną, Licencjonowaną Konsultantką i Trenerką Odporności Psychicznej, Trenerką Biznesu w zakresie Kompetencji Liderskich i Społecznych, Specjalistą Psychologii Sportu i Mistrzostwa. Mentorką umiejętności ludzkich – osobą, która towarzyszy innym w głębokiej zmianie osobistej i zawodowej.
Specjalizuję się w rozwoju umiejętności społecznych (miękkich) i psychologii mistrzostwa. Maksymalizuję potencjał, oswajam wewnętrznych sabotażystów i pomagam osiągać niezwykłe cele, ambitnym ludziom.
Napisz do mnie!
Ⓜ️ hello@magdalenazapadka.com
🌐 www.magdalenazapadka.com
MENTAL PRO • Magdalena Zapadka • Trener Mentalny • Trening Mentalny • Trener Biznesu People Skills • Performance Power Skills Mentor • Rozwój Osobisty • Odporność Psychiczna • Wewnętrzna Siła • Emocje • Stres • Presja • Psychologia Sportu i Biznesu • FRIS • Przywództwo • Zarządzanie Talentami • Budowanie Zespołu • Sukces • Psychologia Mistrzostwa • Potencjał • Komunikacja • Mindset • MTQ Family Group – MTQ48 MTQ48 PLUS MTQ48 SPORT • Nawyki
